Awaria systemu Patriot: jak ucięty ułamek kosztował życie 28 żołnierzy

25 lutego 1991 roku bateria Patriot chroniąca amerykańskie koszary w saudyjskim Az-Zahran nie przechwyciła irackiego Scuda. Zginęło 28 żołnierzy, a blisko 100 zostało rannych. Oficjalny raport GAO z 1992 roku stwierdzał wprost: przyczyną był defekt oprogramowania.
Opowiadam o tym w nowym filmie na moim kanale YouTube:
Jeśli wolisz czytać, poniżej znajdziesz krótką wersję tej historii. To jeden z najlepiej udokumentowanych przypadków, w których błąd w kodzie skończył się tragedią.
Jak Patriot śledził rakietę
Radar Patriota po wykryciu obiektu nie analizował już całego nieba. System wyliczał, gdzie cel powinien się znaleźć za ułamek sekundy, i zaglądał tylko w to wąskie okno, czyli tak zwaną bramkę odległościową (Range Gate). Jeśli rakieta w nim była, śledzenie trwało dalej i można było naprowadzić pocisk przechwytujący.
Cała prognoza opierała się na dwóch liczbach: prędkości celu i czasie. Zawiódł czas.
Jedna dziesiąta, której nie da się zapisać
Zegar systemu liczył czas od uruchomienia w dziesiątych częściach sekundy. Samo liczenie było bezbłędne. Kłopot zaczynał się przy zamianie licznika na sekundy, czyli przy mnożeniu go przez jedną dziesiątą.
W systemie dwójkowym jedna dziesiąta jest ułamkiem nieskończonym, podobnie jak jedna trzecia w dziesiętnym. Patriot przechowywał ją w 24-bitowym rejestrze, więc resztę cyfr ucinał. Jego jedna dziesiąta była mniejsza od prawdziwej o niecałą jedną dziesięciomilionową.
Pomijalnie mało, ale ten błąd mnożył się przez licznik, który stale rósł. Po godzinie pracy czas był przekłamany o około trzy tysięczne sekundy, a po stu godzinach już o jedną trzecią sekundy.
Poprawka, która zrobiła z defektu awarię
Sam ucięty ułamek długo nikomu nie szkodził. Do śledzenia rakiety potrzebna była różnica między dwoma pomiarami czasu, a skoro oba były zaniżone tak samo, błąd się znosił.
W czasie wojny oprogramowanie Patriota poprawiano jednak sześć razy, żeby system zaprojektowany do zwalczania samolotów poradził sobie także z szybszymi rakietami balistycznymi. Jedna z poprawek dodała dokładniejszą procedurę przeliczania czasu, ale wstawiono ją tylko w części miejsc, w których program z niej korzystał. Jeden odczyt był więc dokładny, drugi nie, i błąd przestał się znosić.
Tego wieczoru bateria w Az-Zahran pracowała bez restartu od ponad stu godzin. Bramka przesunęła się o prawie siedemset metrów. Radar zajrzał tam, gdzie kazał mu komputer, i nic nie zobaczył. Pocisk przechwytujący nie został odpalony.
Co z tego wynika dla testera
- Częściowa poprawka bywa gorsza niż jej brak. Zmiana, która miała zwiększyć dokładność, bez odpowiednich testów regresji zamieniła uśpiony defekt w awarię.
- Rzeczywiste użycie różni się od założeń. Patriot miał pracować w jednym miejscu najwyżej kilka godzin, a potem zmieniać pozycję i startować od nowa. Nad Zatoką Perską baterie stały w miejscu i działały całymi dniami.
- Ostrzeżenie bez liczby niewiele znaczy. Problem był już znany: dwa tygodnie wcześniej Izraelczycy przekazali Amerykanom dane o przesunięciu bramki po ośmiu godzinach pracy. Załogi ostrzeżono, że „bardzo długa” praca może być groźna, ale nikt nie określił, ile to jest. A wystarczył restart co kilka godzin, który trwał najwyżej półtorej minuty.
Poprawione oprogramowanie dotarło do Az-Zahran 26 lutego, dzień po tragedii.
Zobacz cały film
W filmie znajdziesz więcej: tło pierwszej wojny w Zatoce, trzy etapy pracy radaru krok po kroku oraz wątek polski, czyli Patrioty w programie Wisła.
Jeśli film Ci się spodoba, zostaw komentarz lub zasubskrybuj kanał. To dla mnie znak, że warto nagrywać kolejne 🙂
—
Zdjęcie: U.S. Army, Spc. Jared Simmons, ćwiczenia Saber Guardian 21 (Rumunia, 2021), domena publiczna, Wikimedia Commons
—


